I. Phân loại hợp đồng lao động
Căn cứ theo Điều 20 Bộ luật Lao động 2019, hiện nay có 02 loại hợp đồng lao động cơ bản:
1. Hợp đồng lao động không xác định thời hạn
Đây là loại hợp đồng mà trong đó hai bên không xác định thời hạn, thời điểm chấm dứt hiệu lực của hợp đồng.
2. Hợp đồng lao động xác định thời hạn
Đây là loại hợp đồng mà trong đó hai bên xác định thời hạn, thời điểm chấm dứt hiệu lực của hợp đồng trong thời gian không quá 36 tháng kể từ thời điểm hợp đồng có hiệu lực.
Từ đó có thể thấy, nhận định cho rằng “hợp đồng lao động có thời hạn 48 tháng là hợp đồng lao động xác định thời hạn” là không đúng. Bởi lẽ, thời hạn 48 tháng đã vượt quá mức tối đa 36 tháng mà pháp luật cho phép đối với hợp đồng lao động xác định thời hạn.
3. Hợp đồng lao động điện tử cũng có giá trị pháp lý như văn bản
Một điểm rất cần lưu ý trong thực tiễn hiện nay là hợp đồng lao động không chỉ được ký trên giấy. Theo Điều 14 Bộ luật Lao động 2019, hợp đồng lao động được giao kết thông qua phương tiện điện tử dưới hình thức thông điệp dữ liệu theo quy định của pháp luật về giao dịch điện tử có giá trị như hợp đồng lao động bằng văn bản.
Ngoài người lao động và người sử dụng lao động có thẩm quyền giao kết hợp đồng lao động theo Bộ luật Lao động 2019, khi tham gia hoạt động giao kết, thực hiện hợp đồng lao động điện tử còn có Nhà cung cấp eContract bảo đảm điều kiện theo Điều 5 Nghị định 337/2025/NĐ-CP. Chủ thể này tham gia với vai trò trung gian, phải bảo đảm đáp ứng đầy đủ các điều kiện về an toàn kỹ thuật và pháp lý theo quy định hiện hành.
Điều này có nghĩa là trong bối cảnh doanh nghiệp sử dụng nền tảng số, chữ ký điện tử, hệ thống quản trị nhân sự trực tuyến, thì hợp đồng điện tử vẫn có giá trị pháp lý nếu đáp ứng đúng điều kiện luật định.
II. Giới hạn số lần giao kết và nguyên tắc chuyển hóa hợp đồng lao động
Nhằm bảo vệ quyền lợi của người lao động và duy trì tính ổn định việc làm, pháp luật hiện hành đặt ra giới hạn khá chặt chẽ đối với việc ký đi ký lại hợp đồng lao động xác định thời hạn.
Theo khoản 2 Điều 20 Bộ luật Lao động 2019, nguyên tắc giao kết được hiểu như sau:
- Khi hợp đồng lao động xác định thời hạn hết hạn mà người lao động vẫn tiếp tục làm việc, trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày hết hạn, hai bên phải ký hợp đồng lao động mới
- Trong thời gian chưa ký hợp đồng mới, quyền, nghĩa vụ và lợi ích của hai bên vẫn thực hiện theo hợp đồng đã giao kết
- Nếu hết thời hạn 30 ngày mà hai bên không ký hợp đồng mới, thì hợp đồng đã giao kết sẽ tự động chuyển hóa thành hợp đồng lao động không xác định thời hạn
- Nếu trong thời hạn 30 ngày hai bên ký hợp đồng lao động mới là hợp đồng xác định thời hạn, thì cũng chỉ được ký thêm 01 lần; sau đó, nếu người lao động vẫn tiếp tục làm việc thì phải ký hợp đồng lao động không xác định thời hạn, trừ các trường hợp ngoại lệ theo luật
Quy định này có ý nghĩa rất lớn trong thực tiễn. Nó không chỉ hạn chế tình trạng doanh nghiệp kéo dài việc sử dụng hợp đồng xác định thời hạn để giảm trách nhiệm, mà còn tạo ra cơ chế bảo vệ người lao động theo hướng ổn định việc làm lâu dài hơn.
III. Cơ chế chuyển hóa hợp đồng lao động khi hết hạn mà người lao động vẫn tiếp tục làm việc
Cơ chế chuyển hóa hợp đồng lao động chỉ đặt ra khi hợp đồng lao động xác định thời hạn đã hết hạn nhưng người lao động vẫn tiếp tục làm việc cho người sử dụng lao động.
Ngược lại, nếu đến thời điểm hết hạn hợp đồng mà hai bên chấm dứt quan hệ lao động, không còn tiếp tục làm việc nữa, thì cơ chế chuyển hóa này không phát sinh.
1. Mốc thời gian pháp lý quan trọng
Quy trình chuyển hóa diễn ra theo các mốc như sau:
- Ngày hợp đồng hết hạn
- 30 ngày tiếp theo là khoảng thời gian pháp luật cho phép hai bên ký hợp đồng mới
- Nếu hết 30 ngày mà không ký hợp đồng mới và người lao động vẫn tiếp tục làm việc, thì hợp đồng cũ tự động chuyển hóa
2. Tình huống thực tế
Giả sử hợp đồng lao động ban đầu được giao kết vào ngày 01/07/2021 và hết hiệu lực vào ngày 30/06/2022. Đây là một hợp đồng lao động xác định thời hạn.
Sau khi hợp đồng hết hạn, người lao động vẫn tiếp tục làm việc bình thường tại doanh nghiệp, nhưng hai bên không ký thêm bất kỳ hợp đồng lao động nào khác. Trạng thái này kéo dài đến tháng 08/2023 thì quan hệ lao động chấm dứt và phát sinh tranh chấp, khi một bên cho rằng bên còn lại đã đơn phương chấm dứt hợp đồng trái pháp luật.
Trong trường hợp này, căn cứ theo Điều 20 Bộ luật Lao động 2019, tại thời điểm phát sinh tranh chấp vào tháng 08/2023, người lao động được xác định là đang làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn.
Lý do là sau khi hợp đồng hết hạn vào ngày 30/06/2022, pháp luật dành ra 30 ngày tiếp theo để các bên ký hợp đồng mới, tức từ ngày 01/07/2022 đến hết ngày 30/07/2022. Khi hết thời hạn này mà hai bên vẫn không ký hợp đồng mới, trong khi người lao động vẫn tiếp tục làm việc, thì hợp đồng cũ tự động chuyển hóa.
Như vậy, thời điểm chuyển hóa chính thức bắt đầu từ ngày 31/07/2022.
Đây là cơ sở pháp lý rất quan trọng khi giải quyết tranh chấp, đặc biệt là tranh chấp liên quan đến đơn phương chấm dứt hợp đồng, thời hạn báo trước và các quyền lợi phát sinh tương ứng với loại hợp đồng không xác định thời hạn.
3. Trường hợp không áp dụng chuyển hóa
Nếu ngay từ đầu các bên đã giao kết hợp đồng lao động không xác định thời hạn, thì sẽ không đặt ra vấn đề chuyển hóa. Bởi bản chất của việc chuyển hóa là chuyển từ loại hợp đồng có thời hạn sang loại hợp đồng không xác định thời hạn.
IV. Các trường hợp ngoại lệ được ký nhiều lần hợp đồng lao động xác định thời hạn
Mặc dù nguyên tắc chung là chỉ được ký thêm 01 lần hợp đồng xác định thời hạn trước khi phải chuyển sang loại không xác định thời hạn, pháp luật vẫn cho phép một số trường hợp đặc biệt được ký nhiều lần loại hợp đồng này.
1. Người lao động cao tuổi
Theo khoản 1 Điều 149 Bộ luật Lao động 2019, người lao động cao tuổi là trường hợp có thể tiếp tục làm việc theo thỏa thuận với người sử dụng lao động. Với nhóm này, pháp luật cho phép áp dụng cơ chế phù hợp với tình trạng sức khỏe và nhu cầu làm việc thực tế.
2. Người lao động là người nước ngoài
Theo khoản 2 Điều 151 Bộ luật Lao động 2019, đối với người lao động nước ngoài, doanh nghiệp và người lao động được phép giao kết nhiều lần hợp đồng lao động xác định thời hạn.
Tuy nhiên, đây là điểm rất dễ bị hiểu sai. Cách hiểu đúng là:
- Thời hạn của hợp đồng lao động không được vượt quá thời hạn của giấy phép lao động
- Người lao động nước ngoài được phép ký nhiều lần hợp đồng lao động xác định thời hạn
- Không áp dụng máy móc quy tắc “chỉ tối đa 02 lần rồi bắt buộc chuyển sang hợp đồng không xác định thời hạn” như đối với người lao động Việt Nam trong trường hợp thông thường
Nói cách khác, với người lao động nước ngoài, doanh nghiệp cần đặc biệt chú ý đến thời hạn giấy phép lao động. Mỗi lần ký hợp đồng phải bảo đảm khớp với thời hạn của giấy phép lao động còn hiệu lực.
3. Người được thuê làm giám đốc trong doanh nghiệp có vốn nhà nước
Đây cũng là một trường hợp ngoại lệ được pháp luật cho phép giao kết nhiều lần hợp đồng lao động xác định thời hạn theo cơ chế riêng.
4. Thành viên ban lãnh đạo của tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở đang trong nhiệm kỳ mà hết hạn hợp đồng lao động
Theo khoản 4 Điều 177 Bộ luật Lao động 2019, đây cũng là trường hợp được pháp luật dành cơ chế riêng để bảo đảm hoạt động đại diện người lao động không bị gián đoạn do hết hạn hợp đồng trong thời gian đang thực hiện nhiệm kỳ.
V. Rủi ro về thời hạn khi ký hợp đồng lao động với người nước ngoài
Đây là nhóm rủi ro mà doanh nghiệp gặp rất nhiều trong thực tế.
Giả sử giấy phép lao động của một người lao động nước ngoài có thời hạn 24 tháng, nhưng doanh nghiệp lại soạn hợp đồng lao động 36 tháng. Trường hợp này làm phát sinh rủi ro pháp lý rõ rệt vì thời hạn hợp đồng lao động đã vượt quá thời hạn của giấy phép lao động.
Theo khoản 3 Điều 156 Bộ luật Lao động 2019, giấy phép lao động hết hiệu lực khi nội dung của hợp đồng lao động không đúng với nội dung của giấy phép lao động đã được cấp. Vì vậy, khi thời hạn hợp đồng không còn tương thích với thời hạn ghi nhận trong giấy phép lao động, doanh nghiệp có thể rơi vào tình huống sử dụng lao động nước ngoài không còn bảo đảm điều kiện pháp lý.
Cần lưu ý rằng không nên diễn đạt đơn giản theo hướng “hợp đồng lập tức vô hiệu”. Cách tiếp cận chặt chẽ hơn là: việc ký hợp đồng không phù hợp với giấy phép lao động có thể làm phát sinh rủi ro giấy phép lao động hết hiệu lực, từ đó kéo theo rủi ro đối với toàn bộ quan hệ sử dụng lao động.
VI. Không được dùng phụ lục hợp đồng để sửa đổi thời hạn hợp đồng lao động
Một lỗi rất phổ biến trong thực tiễn là doanh nghiệp dùng phụ lục hợp đồng lao động để kéo dài hoặc thay đổi thời hạn hợp đồng nhằm tránh việc phải ký hợp đồng mới.
Tuy nhiên, theo khoản 2 Điều 22 Bộ luật Lao động 2019, không được dùng phụ lục hợp đồng lao động để sửa đổi thời hạn của hợp đồng lao động.
Điều này có nghĩa là:
- Phụ lục hợp đồng có thể dùng để làm rõ, sửa đổi, bổ sung một số nội dung
- Nhưng không được sử dụng phụ lục để gia hạn thời hạn hợp đồng
- Nếu muốn thay đổi thời hạn hợp đồng, doanh nghiệp phải ký hợp đồng lao động mới
Đây là lỗi sai rất thường gặp trong quá trình rà soát hồ sơ lao động và là nguồn gốc của nhiều rủi ro pháp lý về sau.
VII. Khuyến nghị thực tiễn để doanh nghiệp kiểm soát rủi ro
Để hạn chế rủi ro trong quá trình giao kết và chuyển hóa hợp đồng lao động, doanh nghiệp nên chủ động xây dựng cơ chế kiểm tra chéo hồ sơ, đặc biệt ở các thời điểm nhạy cảm như trước ngày hợp đồng hết hạn.
Một số điểm doanh nghiệp cần lưu ý:
- Theo dõi sát ngày hết hạn hợp đồng
- Không để người lao động tiếp tục làm việc quá lâu mà không xử lý hồ sơ pháp lý kịp thời
- Không dùng phụ lục để sửa thời hạn hợp đồng
- Với người lao động nước ngoài, luôn kiểm tra chéo giữa hợp đồng lao động và giấy phép lao động
- Chủ động chuẩn bị phương án ký mới hoặc chấm dứt trước khi hết hạn hợp đồng
Về mặt quản trị nội bộ, doanh nghiệp cũng nên lập thông báo chấm dứt hoặc phương án xử lý hợp đồng trước một khoảng thời gian hợp lý, chẳng hạn 15 ngày trước khi hết hạn, để tránh bị động. Đây là khuyến nghị thực tiễn, không phải mốc thời hạn bắt buộc chung cho mọi trường hợp theo luật, nhưng lại rất hữu ích trong kiểm soát rủi ro vận hành.
VIII. Kết luận
Việc giao kết hợp đồng lao động đòi hỏi sự am hiểu kỹ lưỡng về các quy định của Bộ luật Lao động 2019, đặc biệt là những quy định bắt buộc liên quan đến loại hợp đồng, số lần ký, cơ chế chuyển hóa, hợp đồng điện tử, phụ lục hợp đồng và các ngoại lệ pháp lý.
Người sử dụng lao động cần đặc biệt chú ý đến:
- Mốc 30 ngày sau khi hợp đồng xác định thời hạn hết hạn
- Nguyên tắc không để hợp đồng tự chuyển hóa ngoài ý muốn
- Quy định không được dùng phụ lục để sửa đổi thời hạn hợp đồng
- Trường hợp ngoại lệ với người lao động nước ngoài, trong đó thời hạn hợp đồng không được vượt quá thời hạn giấy phép lao động
Việc hiểu và áp dụng đúng các nguyên tắc này sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế tranh chấp, kiểm soát rủi ro pháp lý và xây dựng quan hệ lao động ổn định, đúng luật, bền vững.
Tác giả: Phạm Nguyễn Tường Vy
CÔNG TY LUẬT TRÁCH NHIỆM HỮU HẠN NEW & NEW
Địa chỉ trụ sở chính: 195 Nguyễn Hồng Đào, Phường Tân Bình, Thành phố Hồ Chí Minh.
Tổng đài tư vấn: 090.180.6668 hoặc 078.78.56789
Email: info@newlawfirm.com.vn
Website:https://newlawfirm.com.vn/

