Đất Không Có Sổ Đỏ Có Được Chia Thừa Kế Không? Quy Định Mới Nhất

Đất Không Có Sổ Đỏ Có Được Chia Thừa Kế Không? Quy Định Mới Nhất

Cha mẹ mất để lại một mảnh đất nhưng mảnh đất đó chưa được cấp sổ đỏ, sổ hồng. Nhiều gia đình cho rằng đất không có Giấy chứng nhận thì không được xem là tài sản hợp pháp và không thể chia thừa kế.

Tuy nhiên, cách hiểu này chưa hoàn toàn chính xác.

Theo quy định pháp luật hiện hành, đất không có sổ đỏ có được chia thừa kế hay không không chỉ phụ thuộc vào việc đã có Giấy chứng nhận hay chưa — mà còn phải xem xét nguồn gốc đất, quá trình sử dụng, giấy tờ hiện có, tình trạng tranh chấp, quy hoạch và khả năng được Nhà nước công nhận quyền sử dụng đất.

I. Điều Kiện Nhận Thừa Kế Đất — Căn Cứ Pháp Luật Hiện Hành

Căn cứ Điều 613 Bộ luật Dân sự 2015, người được hưởng thừa kế phải đáp ứng các điều kiện sau:

  • Phải còn sống vào thời điểm mở thừa kế; hoặc sinh ra và còn sống sau thời điểm mở thừa kế nhưng đã thành thai trước khi người để lại di sản chết.
  • Không rơi vào các trường hợp không được quyền hưởng di sản thừa kế theo Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015, bao gồm: người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe, ngược đãi hoặc hành hạ người để lại di sản; người vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng; người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng người thừa kế khác nhằm hưởng di sản; người có hành vi lừa dối, cưỡng ép, giả mạo hoặc hủy di chúc nhằm hưởng di sản.
  • Không rơi vào trường hợp bị người để lại di sản truất quyền thừa kế, trừ những người hưởng di sản không phụ thuộc vào nội dung di chúc theo khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015.

Lưu ý: người để lại di sản đã biết hành vi thuộc Điều 621 nhưng vẫn cho hưởng di sản theo di chúc thì người đó vẫn được hưởng.

II. Đất Không Có Sổ Đỏ Có Được Xem Là Di Sản Thừa Kế Không?

Theo Điều 612 Bộ luật Dân sự 2015, di sản bao gồm tài sản riêng của người chết và phần tài sản của người chết trong khối tài sản chung với người khác.

Quyền sử dụng đất là một loại quyền tài sản. Vì vậy, nếu có căn cứ xác định người đã mất có quyền sử dụng hợp pháp đối với thửa đất thì quyền sử dụng đất đó có thể được xem là di sản thừa kế, dù tại thời điểm người đó mất, thửa đất chưa được cấp Giấy chứng nhận.

Khoản 1 Điều 45 Luật Đất đai 2024 quy định người sử dụng đất muốn thực hiện các quyền như chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn thì về nguyên tắc phải có Giấy chứng nhận. Tuy nhiên, pháp luật loại trừ trường hợp thừa kế quyền sử dụng đất khỏi yêu cầu bắt buộc phải có Giấy chứng nhận ngay tại thời điểm mở thừa kế.

Đặc biệt, khoản 4 Điều 45 Luật Đất đai 2024 quy định người nhận thừa kế được thực hiện quyền đối với đất không có sổ đỏ có được chia thừa kế khi: đất đã có Giấy chứng nhận; hoặc đất chưa có Giấy chứng nhận nhưng đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận theo quy định.

Như vậy, việc chưa có sổ đỏ không đương nhiên làm mất quyền thừa kế. Mấu chốt là phải chứng minh người đã mất có quyền sử dụng đất hoặc thửa đất đủ điều kiện được Nhà nước công nhận.

III. Những Trường Hợp Đất Không Có Sổ Đỏ Vẫn Có Thể Chia Thừa Kế

Căn cứ Nghị quyết 02/2004/NQ-HĐTP do Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao ban hành, việc xác định quyền sử dụng đất là di sản được phân biệt như sau:

Trường hợp 1: Đất đã có Giấy chứng nhận — quyền sử dụng đất đó là di sản, Tòa án giải quyết cả đất và tài sản gắn liền.

Trường hợp 2: Đất chưa có Giấy chứng nhận nhưng người đã mất có một trong các loại giấy tờ hợp lệ về quyền sử dụng đất — quyền sử dụng đất vẫn là di sản, không phụ thuộc vào thời điểm mở thừa kế.

Trường hợp 3: Đất không có Giấy chứng nhận và không có giấy tờ hợp lệ, nhưng có di sản là nhà ở hoặc vật kiến trúc gắn liền với đất, được phân biệt tiếp:

  • Nếu UBND cấp có thẩm quyền xác nhận việc sử dụng đất là hợp pháp nhưng chưa kịp cấp GCN → Tòa giải quyết cả quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền.
  • Nếu UBND cho biết không vi phạm quy hoạch và có thể được xem xét giao quyền sử dụng đất → Tòa chỉ giải quyết tài sản gắn liền với đất.
  • Nếu UBND xác nhận việc sử dụng đất là không hợp pháp → Tòa chỉ giải quyết tranh chấp về tài sản trên đất.

Như vậy, câu trả lời cho câu hỏi đất không có sổ đỏ có được chia thừa kế không là: vẫn có thể, nếu quyền sử dụng đất được xác định là di sản theo các căn cứ nêu trên.

IV. Kết Luận

Đất không có sổ đỏ có được chia thừa kế không? Câu trả lời là có thể, nếu có căn cứ chứng minh quyền sử dụng đất thuộc về người đã mất hoặc thửa đất đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận.

Tuy nhiên, không phải cứ sử dụng đất lâu năm, có biên lai nộp thuế hoặc có nhà ở trên đất thì chắc chắn quyền sử dụng đất được công nhận là di sản. Cơ quan có thẩm quyền phải xem xét nguồn gốc, thời điểm sử dụng, hồ sơ địa chính, tình trạng tranh chấp, quy hoạch và điều kiện cấp Giấy chứng nhận.

Trước khi phân chia, người thừa kế cần xác định rõ nguồn gốc đất, phần quyền của người đã mất, đầy đủ những người được hưởng thừa kế và khả năng đăng ký cấp Giấy chứng nhận. Nếu phát sinh tranh chấp hoặc hồ sơ đất không rõ ràng, các bên có thể yêu cầu Tòa án xác định quyền sử dụng đất là di sản và giải quyết việc phân chia theo quy định pháp luật.

Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Duyên


Liên hệ ngay với Công ty Luật TNHH New & New:

Tổng đài tư vấn: 090.180.6668

Email: info@newlawfirm.com.vn

Địa chỉ: 195 Nguyễn Hồng Đào, Phường Tân Bình, TP. Hồ Chí Minh

Website: https://newlawfirm.com.vn

Đăng ký

Tìm kiếm tin tức