Khi thành lập doanh nghiệp FDI tại Việt Nam, không ít nhà đầu tư đặt câu hỏi liệu người nước ngoài đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp có được chấp nhận về mặt pháp lý hay không. Đây là vấn đề quan trọng vì việc bổ nhiệm không đúng quy định có thể ảnh hưởng đến tính hợp pháp của toàn bộ hoạt động quản lý doanh nghiệp, từ ký kết hợp đồng cho đến xin cấp các giấy phép liên quan.
Người Nước Ngoài Đại Diện Theo Pháp Luật Có Được Không?
Câu trả lời là có. Pháp luật Việt Nam không giới hạn quốc tịch của người nước ngoài đại diện theo pháp luật doanh nghiệp. Theo khoản 1 Điều 12 Luật Doanh nghiệp 2020, người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp là cá nhân đại diện cho doanh nghiệp thực hiện các quyền và nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch của doanh nghiệp, đại diện với tư cách người yêu cầu giải quyết việc dân sự, nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trước Trọng tài, Tòa án và thực hiện các quyền, nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật.
Quy định này không đặt yêu cầu về quốc tịch. Do đó, cá nhân là người nước ngoài đại diện theo pháp luật hoàn toàn có thể được đăng ký hợp pháp, miễn đáp ứng đủ các điều kiện chung của Luật Doanh nghiệp.
Điều Kiện Để Người Nước Ngoài Đại Diện Theo Pháp Luật
Dù không bị hạn chế về quốc tịch, người nước ngoài đại diện theo pháp luật vẫn phải đáp ứng hai nhóm điều kiện chính.
Thứ nhất, phải là cá nhân có đầy đủ năng lực hành vi dân sự theo Bộ luật Dân sự 2015. Thứ hai, không thuộc các trường hợp bị cấm thành lập và quản lý doanh nghiệp theo khoản 2 Điều 17 Luật Doanh nghiệp 2020 — bao gồm cán bộ, công chức; sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp trong lực lượng vũ trang; người chưa thành niên; người bị hạn chế hoặc mất năng lực hành vi dân sự; người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, đang chấp hành hình phạt tù; hoặc người đang bị Tòa án cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề.
Yêu Cầu Cư Trú — Lưu Ý Đặc Biệt Với Người Nước Ngoài
Một điểm pháp lý quan trọng mà nhiều nhà đầu tư bỏ qua khi bổ nhiệm người nước ngoài đại diện theo pháp luật là yêu cầu cư trú. Khoản 3 Điều 12 Luật Doanh nghiệp 2020 quy định doanh nghiệp phải bảo đảm luôn có ít nhất một người đại diện theo pháp luật cư trú tại Việt Nam.
Trường hợp doanh nghiệp chỉ có một người đại diện theo pháp luật và người này xuất cảnh khỏi Việt Nam, phải ủy quyền bằng văn bản cho người khác đang cư trú tại Việt Nam thực hiện quyền và nghĩa vụ trong thời gian vắng mặt. Yêu cầu này nhằm bảo đảm doanh nghiệp luôn có người chịu trách nhiệm xử lý công việc phát sinh tại Việt Nam — đặc biệt quan trọng trong các tranh chấp dân sự hoặc thủ tục hành chính khẩn.
Người Nước Ngoài Có Được Làm Giám Đốc Doanh Nghiệp FDI Không?
Bên cạnh vai trò người nước ngoài đại diện theo pháp luật, nhiều nhà đầu tư cũng muốn trực tiếp giữ chức Giám đốc hoặc Tổng giám đốc. Theo Điều 162 Luật Doanh nghiệp 2020 (đối với công ty cổ phần) và các điều tương ứng với công ty trách nhiệm hữu hạn, pháp luật không quy định Giám đốc hoặc Tổng giám đốc phải là công dân Việt Nam. Do đó, người nước ngoài hoàn toàn có thể được bổ nhiệm vào các chức danh này.
Trên thực tế, không ít doanh nghiệp FDI có cùng một cá nhân nước ngoài đảm nhiệm đồng thời cả hai vai trò: người nước ngoài đại diện theo pháp luật và Giám đốc điều hành. Điều này được pháp luật cho phép, miễn đáp ứng đủ điều kiện của Luật Doanh nghiệp.
Giấy Phép Lao Động — Vấn Đề Quan Trọng Không Được Bỏ Qua
Việc được bổ nhiệm làm Giám đốc không đồng nghĩa với việc đương nhiên được làm việc tại Việt Nam mà không cần thủ tục lao động. Theo Điều 151 Bộ luật Lao động 2019, người nước ngoài đại diện theo pháp luật hoặc Giám đốc trực tiếp làm việc tại Việt Nam có thể thuộc đối tượng phải có Giấy phép lao động, trừ khi thuộc các trường hợp được miễn.
Điều 154 Bộ luật Lao động 2019 và Nghị định 152/2020/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định 70/2023/NĐ-CP) quy định nhiều trường hợp được miễn Giấy phép lao động — trong đó có chủ sở hữu hoặc thành viên góp vốn đủ điều kiện, chủ tịch hoặc thành viên HĐQT. Doanh nghiệp cần đối chiếu từng trường hợp cụ thể để xác định có phải xin Giấy phép lao động hay không trước khi để người nước ngoài đại diện theo pháp luật hoặc Giám đốc bắt đầu làm việc thực tế tại Việt Nam.
Tóm Lại
Pháp luật Việt Nam cho phép người nước ngoài đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp FDI, đồng thời có thể kiêm nhiệm Giám đốc hoặc Tổng giám đốc — mà không đặt bất kỳ yêu cầu nào về quốc tịch. Tuy nhiên, việc bổ nhiệm chỉ đúng luật khi đáp ứng đủ điều kiện của Luật Doanh nghiệp 2020, bảo đảm luôn có người nước ngoài đại diện theo pháp luật hoặc người được ủy quyền cư trú tại Việt Nam, và tuân thủ quy định của Bộ luật Lao động 2019 về điều kiện làm việc của lao động nước ngoài. Rà soát kỹ các yêu cầu này ngay từ giai đoạn thành lập sẽ giúp nhà đầu tư tránh rủi ro pháp lý về sau.
Tác giả: Đỗ Thị Thủy Tiên
Liên hệ ngay với Công ty Luật TNHH New & New:
Tổng đài tư vấn: 090.180.6668
Email: info@newlawfirm.com.vn
Địa chỉ: 195 Nguyễn Hồng Đào, Phường Tân Bình, TP. Hồ Chí Minh
Website: https://newlawfirm.com.vn
