Công Ty Không Đóng Bảo Hiểm Cho Người Lao Động: Bị Xử Lý Thế Nào?

Công ty không đóng bảo hiểm cho người lao động là vi phạm pháp luật nghiêm trọng, có thể bị truy đóng toàn bộ, nộp lãi 0,03%/ngày, bị phạt hành chính lên đến 150 triệu đồng và thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Nhiều người lao động chỉ phát hiện công ty không đóng bảo hiểm khi kiểm tra ứng dụng VssID — lúc đó thiệt hại về quyền lợi có thể đã kéo dài nhiều năm.

Bài viết này phân tích toàn diện các hậu quả pháp lý khi công ty không đóng bảo hiểm, cách phân biệt chậm đóng với trốn đóng và hướng dẫn người lao động từng bước bảo vệ quyền lợi của mình.

1. Trường Hợp Nào Công Ty Phải Đóng Bảo Hiểm?

Theo Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 (số 41/2024/QH15), hiệu lực từ 01/7/2025, người lao động là công dân Việt Nam làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn hoặc xác định thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên đều thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Quan trọng hơn, tên gọi của hợp đồng không quyết định nghĩa vụ đóng bảo hiểm. Nếu người lao động làm việc thường xuyên, nhận lương, có thời gian và địa điểm làm việc cụ thể, chịu sự phân công quản lý và phải tuân thủ nội quy của công ty — thì dù hợp đồng ghi là "cộng tác viên", "khoán việc" hay "dịch vụ", công ty không đóng bảo hiểm trong trường hợp này vẫn là vi phạm pháp luật.

2. Công Ty Không Đóng Bảo Hiểm: Chậm Đóng Hay Trốn Đóng?

Luật BHXH 2024 và Nghị định 274/2025/NĐ-CP phân biệt rõ hai hành vi, vì mức chế tài khác nhau đáng kể.

Chậm đóng là khi công ty chưa đăng ký hoặc đóng chưa đầy đủ nhưng chưa quá 60 ngày kể từ thời hạn quy định, hoặc đóng thiếu nhưng chưa đủ căn cứ xác định là cố ý trốn tránh.

Trốn đóng xảy ra khi công ty cố ý thực hiện một trong các hành vi: sau 60 ngày hết hạn đăng ký vẫn không đăng ký hoặc đăng ký không đủ người lao động; kê khai mức lương làm căn cứ đóng thấp hơn thực tế; sau 60 ngày hết hạn đóng mà vẫn không đóng hoặc đóng không đủ dù đã được cơ quan có thẩm quyền đôn đốc; hoặc sử dụng thủ đoạn khác nhằm không đóng hoặc đóng thiếu.

Lưu ý: trường hợp công ty không đóng bảo hiểm do thiên tai, dịch bệnh nguy hiểm, tình trạng khẩn cấp hoặc bất khả kháng theo quy định thì được xem xét, không mặc nhiên bị xác định là trốn đóng.

3. Công Ty Không Đóng Bảo Hiểm Bị Xử Lý Những Gì?

3.1. Phải truy đóng toàn bộ số tiền còn thiếu

Doanh nghiệp phải đóng đủ số tiền bảo hiểm còn thiếu cho toàn bộ thời gian người lao động thuộc diện bắt buộc tham gia — kể cả người đã nghỉ việc. Việc người lao động đã rời đi không xóa bỏ nghĩa vụ truy đóng của công ty.

3.2. Nộp thêm tiền lãi 0,03%/ngày

Ngoài truy đóng, công ty không đóng bảo hiểm còn phải nộp thêm khoản tiền bằng 0,03% mỗi ngày tính trên số tiền và số ngày chậm đóng hoặc trốn đóng (theo Luật BHXH 2024 và NĐ 274/2025/NĐ-CP, hiệu lực từ 30/11/2025).

3.3. Bị xử phạt vi phạm hành chính

Mức phạt đối với tổ chức tùy theo mức độ vi phạm:

3.4. Có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Khi công ty không đóng bảo hiểm với dấu hiệu gian dối, đã bị xử phạt hành chính mà còn vi phạm, hoặc đáp ứng dấu hiệu cấu thành tội phạm theo Bộ luật Hình sự — cá nhân có trách nhiệm và pháp nhân thương mại có thể bị truy cứu hình sự, tùy thuộc vào số tiền, số người bị ảnh hưởng, thời gian vi phạm và hành vi khắc phục.

3.5. Phải bồi thường thiệt hại cho người lao động

Nếu công ty không đóng bảo hiểm khiến người lao động không được hưởng chế độ ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, thất nghiệp hoặc hưu trí, người lao động có quyền yêu cầu bồi thường phần quyền lợi bị mất căn cứ vào thiệt hại thực tế.

4. Người Lao Động Phát Hiện Công Ty Không Đóng Bảo Hiểm: Làm Gì?

Bước 1 — Kiểm tra quá trình tham gia bảo hiểm: Dùng ứng dụng VssID hoặc liên hệ cơ quan BHXH để xác nhận thời điểm bắt đầu đóng, mức lương đóng, tháng còn thiếu và tình trạng nợ của công ty.

Bước 2 — Thu thập tài liệu chứng minh quan hệ lao động: Hợp đồng, bảng lương, sao kê ngân hàng, thẻ nhân viên, email, tin nhắn giao việc, bảng chấm công. Nếu không có hợp đồng bằng văn bản, các tài liệu này vẫn giúp chứng minh quan hệ lao động thực tế.

Bước 3 — Gửi yêu cầu bằng văn bản đến công ty: Yêu cầu giải trình, đăng ký bổ sung, truy đóng cho thời gian còn thiếu, điều chỉnh mức lương đóng và bồi thường nếu đã phát sinh thiệt hại. Nêu rõ thời hạn công ty phải trả lời.

Bước 4 — Gửi đơn đến cơ quan có thẩm quyền: Nếu công ty không giải quyết, gửi đơn kèm tài liệu đến cơ quan BHXH nơi công ty tham gia hoặc đặt trụ sở, cơ quan quản lý nhà nước về lao động, cơ quan thanh tra hoặc tổ chức công đoàn. Theo NĐ 274/2025/NĐ-CP, cơ quan BHXH có trách nhiệm kiểm tra, đôn đốc và giải quyết tố cáo liên quan đến chấp hành pháp luật BHXH theo thẩm quyền.

Bước 5 — Khởi kiện khi cần thiết: Người lao động có thể khởi kiện theo thủ tục tố tụng lao động để yêu cầu doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ đóng bảo hiểm và bồi thường thiệt hại.

Lưu ý quan trọng: Không nên chờ đến khi nghỉ việc nhiều năm mới xử lý — việc thu thập hợp đồng, bảng lương và sao kê sẽ khó hơn nhiều theo thời gian.

5. Câu Hỏi Thường Gặp Về Công Ty Không Đóng Bảo Hiểm

Công ty nói đã cộng tiền bảo hiểm vào lương thì có đúng không? Không. Đối với người lao động thuộc diện bắt buộc, công ty không được thay thế nghĩa vụ đăng ký và đóng BHXH bằng việc trả thêm tiền vào lương. Thỏa thuận đó không có giá trị pháp lý.

Không ký hợp đồng lao động có yêu cầu đóng bảo hiểm được không? Có thể. Cơ quan có thẩm quyền xem xét bản chất quan hệ. Nếu thực tế có làm việc, nhận lương và chịu sự quản lý của công ty thì dù không có hợp đồng văn bản, quan hệ đó vẫn có thể xác định là lao động bắt buộc tham gia BHXH.

Đã nghỉ việc có yêu cầu công ty truy đóng được không? Có. Người lao động vẫn có thể yêu cầu truy đóng cho khoảng thời gian đã làm việc và thuộc diện tham gia bắt buộc — cần chuẩn bị tài liệu chứng minh thời gian làm việc và mức lương.

Công ty giữ tiền bảo hiểm trong lương nhưng không nộp thì xử lý thế nào? Đây là hành vi đặc biệt nghiêm trọng — công ty đã khấu trừ phần đóng của người lao động nhưng không nộp cho cơ quan BHXH. Người lao động cần lưu giữ bảng lương, sao kê và gửi đơn yêu cầu cơ quan có thẩm quyền kiểm tra, xử lý ngay.

Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Duyên

Liên hệ ngay với Công ty Luật TNHH New & New:

Tổng đài tư vấn: 090.180.6668

Email: info@newlawfirm.com.vn

Địa chỉ: 195 Nguyễn Hồng Đào, Phường Tân Bình, TP. Hồ Chí Minh

Website: https://newlawfirm.com.vn